بررسی جایگاه تعزیه و نقش میرعزا در نشست ۶۴ کاشانشناسی
شصتوچهارمین و دهمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی در سال ۱۴۰۵ با محوریت «جایگاه تعزیه در تاریخ فرهنگ ایران و نقش میرعزا و دیگر تعزیهخوانان کاشانی در توسعه این هنر نمایشی» روز ۱۹ اردیبهشتماه در سالن شهید سلیمانی سازمان مرکزی برگزار شد.
این نشست با حضور دکتر محمد خداداد نوشآبادی به عنوان مهمان ویژه و همراهی دکتر مشهدی نوشآبادی، دکتر حیدری، آقای عابدینی و خانم خسروی برگزار شد.
دکتر محمد خداداد نوشآبادی در این نشست با اشاره به پیشینه تاریخی تعزیه اظهار داشت: تعزیه همانند دیگر پدیدههای هنری و اجتماعی، به صورت ناگهانی شکل نگرفته و طی قرنها و در بستر تحولات فرهنگی و اجتماعی به جایگاه امروز رسیده است.
وی روند شکلگیری و تحول تعزیه را در قالب شش دوره تاریخی شامل پیشینههای نمایشی، دوران آلبویه، صفویه، قاجاریه، پهلوی اول و دوم و دوره پس از انقلاب اسلامی تا امروز تقسیمبندی کرد.
این پژوهشگر حوزه فرهنگ و آیینهای نمایشی با اشاره به گسترش تعزیه در دوره معاصر افزود: تعزیه به تدریج از روستاها به شهرها منتقل شده و امروز بیش از هر زمان دیگری افراد در این عرصه فعالیت میکنند.
وی تأکید کرد: با وجود توسعه رسانهها، ارتباطات گسترده، فیلم و فضای مجازی، تعزیه همچنان جایگاه خود را در میان مردم حفظ کرده است.
خداداد نوشآبادی درباره تغییرات تعزیه در دوران معاصر بیان کرد: استفاده از نورپردازی، امکانات سمعی و بصری و موسیقی موجب تحول در اجراها شده و در مقابل، بخشی از ویژگیهای تعزیههای محلی کمرنگ شده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به شباهتهای روایت شهادت امام حسین(ع) و داستان سیاوش اشاره کرد و گفت: هر دو روایت دارای عناصر اسطورهای، پیشگویی، حضور نیروهای فرازمینی، واکنش طبیعت به شهادت، جایگاه نیایش و نقش نمادین عدد سه هستند.
این استاد دانشگاه همچنین درباره روایتشناسی تعزیه اظهار داشت: در تعزیه، راوی محور اصلی روایت است و هدف او برپایی مجلس عزا است. مخاطب نیز در این هنر منفعل نیست و به صورت مستقیم در اجرا مشارکت میکند.
وی تنوع گسترده نسخههای تعزیه را از دیگر ویژگیهای این هنر دانست و گفت: محور همه تعزیهها واقعه عاشورا است و برای بسیاری از شهدای کربلا نسخههای مستقل تعزیه وجود دارد.
خداداد نوشآبادی کاشان را یکی از مهمترین خاستگاههای تعزیه در ایران معرفی کرد و افزود: حتی پیش از شهرت گسترده تعزیه، مستشرقان به این منطقه توجه داشتهاند.
وی ادامه داد: تعزیه در کاشان از خاندان سید مرتضی کاشانی آغاز شد و میرعزا از مهمترین چهرههای این عرصه به شمار میرود.
او درباره ویژگیهای آثار میرعزا گفت: نسخههای روان و قابل فهم، انسجام مجالس، رعایت اصول موسیقی، استفاده از اشعار اصیل و بهرهگیری از منابع معتبر از مهمترین ویژگیهای تعزیههای میرعزا است.
وی افزود: میرعزا علاوه بر شاعری، در مقام کارگردان و تعزیهخوان نیز نقشآفرین بوده و نوآوریهای فراوانی در این هنر داشته است.
در پایان این نشست، حاضران به بحث و تبادل نظر درباره جایگاه تعزیه در فرهنگ ایرانی و نقش تعزیهخوانان کاشانی در تداوم این هنر آیینی پرداختند.
نظر شما :