روایت لایههای پنهان نیکوکاری؛ از همراهی خانوادهها تا توسعه آموزش و ورزش در کاشان
در بررسی تاریخ نیکوکاری، آنچه از بناها، مدارس، مراکز آموزشی و فضاهای ورزشی برجای میماند، تنها بخشی از روایت کار خیر است. پشت بسیاری از این اقدامات، مجموعهای از باورها، روابط خانوادگی، همراهی همسران و فرزندان و تصمیمهایی قرار دارد که کمتر در اسناد رسمی و آمار فعالیتهای خیرخواهانه دیده میشود. هشتادوششمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی به همین لایههای کمتر دیدهشده اختصاص داشت؛ با تمرکز بر خاطرات و یادکرد خانوادههای کتابچی، هاشمزاده، کیهان، لاجوردی و دیگر خیرین کاشان.
دکتر حیدری در آغاز نشست، با قرائت غزل شماره ۱۷۹ حافظ، بر اهمیت شناخت انگیزههای شکلگیری نیکاندیشی و نیکوکاری تأکید کردند و این پرسش را مطرح کردند که اصالت خانوادگی یک خیر، همراهی و همدلی همسران و فضای خانواده چگونه میتواند بر فرزندان و در نهایت بر جامعه اثر بگذارد. به گفته ایشان، اگرچه آمار اقدامات و دستاوردهای واقفان و خیرین بهسادگی قابل دسترسی است، شناخت لایههای درونی و انگیزههای آنان اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه بخش مهمی از فرهنگ خیرخواهی در همین جنبههای کمتر دیدهشده شکل میگیرد. در همین زمینه، به آیه «لَن تَنالُوا البِرَّ حَتّىٰ تُنفِقوا مِمّا تُحِبّون» نیز اشاره شد.
علی محمد الماسی، مهمان نشست، بخش عمدهای از سخنان خود را به نقش زنان در شکلگیری و تداوم فعالیتهای خیرخواهانه اختصاص داد. او با اشاره به اقدس نوربخشیان، همسر مرحوم حاج مهدی کتابچی، از همراهی این بانوی خیر در فعالیتهای همسرش و نقش مستقل او در مدیریت امور خیر یاد کرد. از جمله خاطرات مطرحشده، برگزاری یک مراسم افطار برای حدود ۲۰۰ نفر در منزل ایشان بود که به گفته الماسی، حاصل برنامهریزی و تلاش شخصی نوربخشیان بود و این همراهی تا پایان زندگی او ادامه داشت.
در ادامه، نقش خیرین در توسعه آموزشهای فنی و حرفهای نیز مورد توجه قرار گرفت. الماسی با اشاره به تغییر رویکرد یکی از خیرین از ساخت مدرسه تیزهوشان به احداث هنرستان، بر اهمیت آموزشهای فنی و حرفهای در توسعه کاشان تأکید کرد. به گفته او، در دوره مسئولیتش در آموزش و پرورش، سهم دانشآموزان هدایتشده به هنرستانها از ۲۰ درصد به ۳۸ درصد افزایش یافت. همچنین از مرحوم نراقیها و ساخت دو هنرستان توسط آنان یاد شد.
در بخش دیگری از این روایت، از زهرا کتابچی بهعنوان یکی از بانوان مؤثر در احداث مدارس و دانشگاه یاد شد و نقش مدیران مدارس و مؤسسات خیریه در گسترش فرهنگ قرآنی، نیکوکاری و آموزشهای فنی و حرفهای نیز مورد تأکید قرار گرفت. همچنین خاطرهای از مادر شهید فخار مطرح شد؛ بانویی که با وجود بیماری و محدودیت جسمی، تصمیم گرفت خانه خود را به امور عامالمنفعه اختصاص دهد. این ملک در نهایت با اعتماد او به پیشنهاد الماسی، به مؤسسه نابینایان و کمبینایان واگذار شد. در این روایت، از همراهی فرزند او، ناصر، و سپس درگذشت او نیز یاد شد.
تأثیر الگوی رفتاری والدین بر نسل بعد نیز از دیگر محورهای سخنان بود. الماسی با اشاره به خانواده کتابچی، روحیه نیکوکاری فرزندان این خانواده را متأثر از رفتار و منش والدین دانست و نمونههایی از مشارکت آنان در توسعه فضاهای آموزشی و دانشگاهی را مطرح کرد. در همین چارچوب، از دانشکده مهندسی دکتر ساتر و نقش خانواده کتابچی، همچنین از ایجاد و توسعه سالنهای ورزشی در کاشان یاد شد.
به گفته الماسی، توسعه زیرساختهای ورزشی شهر نیز تا حد زیادی با مشارکت خیرین شکل گرفته است. او با اشاره به دوره مسئولیت خود در آموزش و پرورش، از ساخت سالنهای ورزشی توسط خیرینی همچون کتابچی، محتشمی، هاشمزاده و رضوی و کیهان سخن گفت و اظهار کرد که در زمان آغاز مسئولیتش تنها سالن پوریای ولی در اختیار شهر بود، در حالی که بعدها شمار سالنهای ورزشی به ۲۰ سالن رسید و ۹۵ درصد آنها با مشارکت خیرین ساخته شدند. او همچنین بر ضرورت توجه به تأثیر فعالیتهای ورزشی بر رشد جسمی و روحی جامعه تأکید کرد و برگزاری مسابقات دختران متوسطه کشور در کاشان را نمونهای از همکاری مدیران، خیرین و آموزش و پرورش دانست.
در ادامه، نقش بنیادهای خیرین در توسعه دانشگاهها نیز مطرح شد. الماسی با اشاره به تجربه دانشگاه کاشان، فعالیت خیرین را در ایجاد ظرفیتهای آموزشی و دانشگاهی مؤثر دانست و بیان کرد که الگوی شکلگرفته در این دانشگاه و تجربه مدرسهسازی کاشان، برای ایجاد بنیادهای حامی در دانشگاههای دیگر نیز الهامبخش بوده است.
بخش دیگری از نشست به خاطرات مربوط به خیرین حوزه مدرسهسازی اختصاص یافت. درباره مهندس کیهان، الماسی روایت کرد که او در سال ۱۳۷۷ با وجود تصمیم اولیه برای انصراف از ساخت مدرسه، با پیگیری انجامشده بار دیگر اجرای پروژه را پذیرفت. این پروژه در مدت ۱۴ ماه ساخته و به آموزش و پرورش تحویل داده شد. در ادامه، از همراهی همسر مهندس کیهان در این مسیر و نیز از علاقه او به قرارگرفتن در کنار دانشآموزان مدرسه در واپسین سالهای زندگی یاد شد.
حاج رضا هاشمزاده نیز از دیگر خیرینی بود که خاطراتی از فعالیتهای او در نشست مطرح شد. او که از کارآفرینان و فعالان حوزه ابریشم در کاشان بود، برای ساخت مدرسه زمینی در موقعیتی مشخص را دنبال کرد و در نهایت مجموعهای به مساحت ۱۰ هزار مترمربع شکل گرفت که علاوه بر فضای آموزشی، دارای فضای ورزشی و اجتماعی نیز بود. ساخت این مدرسه از سال ۱۳۸۰ آغاز شد و سه سال به طول انجامید. در این روایت، از همراهی همسر او و نیز تلاش اعضای خانواده در تهیه زمین و اجرای پروژه یاد شد.
در ادامه از حاج حسین لاجوردی و فعالیتهای او در مدرسهسازی نیز یاد شد. دو مدرسه با زیربناهای ۱۲۰۰ و ۱۶۰۰ مترمربع، از جمله اقداماتی بود که در این بخش مورد اشاره قرار گرفت. همچنین از علی لاجوردی و ساخت مدرسه آسیه با زیربنای ۳۵۰۰ مترمربع و تأمین هزینههای آن توسط وی سخن گفته شد.
یکی از ویژگیهای مشترکی که الماسی در روایت خود درباره خیرین بر آن تأکید کرد، بیتوجهی آنان به ثبت نام و عنوان شخصی بود. به گفته او، بسیاری از این افراد انتظار ماندگارشدن نام خود را نداشتند و در فعالیتهای خیرخواهانه خود نیز درخواستهای مالیاتی مطرح نمیکردند.
در پایان، خاطرهای از آقای اکبری، از خیرین فعال در مدرسهسازی، روایت شد. او که در نوجوانی با شرایط مالی دشواری روبهرو بوده، پس از آغاز کار در یک مغازه کوچک، بهتدریج سرمایهای فراهم کرد و مدرسهای به نام علامه فیض ساخت. روایت او از شکلگیری این سرمایه و تصمیم برای ساخت مدرسه، نمونهای دیگر از پیوند میان تجربه شخصی، باورهای دینی و تبدیل دارایی به یک اقدام عامالمنفعه بود.
هشتادوششمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ با حضور علی محمد الماسی برگزار شد و دکتر حیدری، آقای عابدینی و خانم خسروی نیز در آن حضور داشتند. این نشست در سالن شهید سلیمانی برگزار شد.
نظر شما :