نشست ۷۵ کاشانشناسی؛ گزارش باستان شناسی فیضآباد و نوشآباد و زمینه های گردشگری فرهنگی کاشان
هفتاد و پنجمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی در تاریخ ۹ تیرماه سال ۱۴۰۵ با محوریت «یافتههای باستانشناسی در فیضآباد و نوشآباد و گزارش رابطه میراث فرهنگی و گردشگری» در سالن شهید سلیمانی سازمان مرکزی برگزار گردید. این نشست علمی و تخصصی با حضور مهمان ارجمند، آقای دکتر رضا نوری شادمهانی و با همراهی آقای دکتر محسن کوهی، و با حضور آقای دکتر حیدری، آقای عابدینی و خانم خسروی تشکیل شد. دکتر نوری شادمهانی، متولد سال ۱۳۵۰ و عضو هیئت علمی دانشکده معماری و هنر است که مقاطع کارشناسی (۱۳۷۴)، کارشناسی ارشد (۱۳۷۹) و دکترای تخصصی خود با گرایش دوران اسلامی (۱۳۸۹) را در دانشگاه تهران گذرانده است. در ابتدای جلسه، دکتر حیدری با اعطای خیرمقدم، به جامعیت علمی دکتر نوری در حوزههای باستانشناسی پس از اسلام، گردشگری و جامعهشناسی اشاره کرد. دکتر نوری نیز با بیان اینکه از سال ۱۳۸۸ در دانشگاه کاشان خدمت میکند، رساله دکتری خود را درباره شهر مفقودشده «مشکویه» (بخش صنعتی دوره سلجوقی) معرفی کرد که زمینه گره خوردن باستانشناسی با گردشگری را فراهم ساخت.
وی در ادامه از دکتر سید محمدتقی مصطفوی کاشانی به عنوان یکی از پایهگذاران زیرساخت باستانشناسی ایران یاد کرد که همدوره دکتر نگهبان بود و به دلیل حضور نداشتن دکتر نگهبان در کشور، نفر اول ایران در موزهداری و تأسیس انجمن مفاخر به شمار میرفت. مصطفوی که تحصیلکرده حقوق بود، فعالیت خود را در وزارت معارف آغاز کرد و از سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۳۷ در اداره عتیقات سابق عهدهدار سمتهایی چون مأمور کاوشهای شوش و تخت جمشید و مدیرکل باستانشناسی بود و نشریه «گزارشهای باستانشناسی» را تأسیس کرد. او در طول ۵۰ سال فعالیت خود با باستانشناسانی چون اریک اشمیت، جورج کامرون، آرتور پوپ و گیرشمن همکاری داشت و پس از بازنشستگی با انجمن آثار ملی و دایرةالمعارف فارسی همکاری نمود. دکتر نوری در پاسخ به پرسش دکتر حیدری درباره نقش کاشانیها در این رشته، از آقای اعتماد و پدرشان احمد یاد کرد که به صورت تجربی فعالیت داشتند و آقای اعتماد با ملک شهمیرزادی همکاری میکرد.
دکتر نوری در تشریح کاوشهای منطقه فیضآباد در ۱۰ کیلومتری شمال نوشآباد بیان داشت که این محوطه وسعتی معادل ۵۴ هکتار به صورت پیوسته دارد. کاوشهای این منطقه از سال ۱۳۹۱ به مدت ۱۰ سال انجام شد و به کشف بافت پیوستهای از منزل مسکونی، بازار، مسجد و حمام عمومی دوره ایلخانی منجر گردید که البته در همان دوران تخلیه شده بود. وی افزود که در عمق چهار و نیم متری، به آثار سالمی نظیر ابریق و آبریز به شکل خروس دست یافتند که تنها ابریق کشفشده در داخل بافت باستانی در ایران است و هماکنون طبق تعهد در منطقه فین نزد امین اموال شهرستان نگهداری میشود. وی به بازدید سال قبل دکتر سلطانی (رئیس دانشگاه) از منطقه اشاره کرد و گفت پیشنهاد تأسیس موزه دانشگاهی و مرکز اسناد و مفاخر در دانشگاه را به ایشان ارائه داده که با استقبال و پیگیری ایشان همراه شده است.
در خصوص پیشینه تاریخی نوشآباد، دکتر نوری بر لزوم رجوع همزمان به دادههای مکتوب نظیر کتاب «الاعلاق النفیسه» و «تاریخ قم» نوشته محمد حسن قمی در کنار دادههای باستانشناسی تأکید کرد. وی به وجه تسمیه این شهر و ارتباط آن با عبور انوشیروان ساسانی اشاره کرد و اظهار داشت که گمانهزنیهای وی در مسجد جامع نوشآباد نشان میدهد این سازه روی یک آتشکده بنا شده و قدیمیترین بخش آن به قرن دوم هجری بازمیگردد که آثار مکتوب آن زمان به جای کاغذ، روی سنگ و قطعات سفال شکسته نوشته میشده است. او همچنین با ذکر سرگذشت معمار بزرگ، قوامالدین شیرازی (سازنده مجموعه امام رضا) در دوره شاهرخ شاه، بر لزوم توجه به محاسبات فنی، ریاضی و نجومی در معماری و مهندسی سنتی ایران نظیر ساخت قناتها تأکید کرد.
دکتر نوری در بخش دیگری از سخنان خود به پناهگاه یا دستکن زیرزمینی نوشآباد (معروف به شهر زیرزمینی) پرداخت و ویژگیهای آن را وسعت بالا، ایجاد رقابت بینشهری و پیشگام بودن در ایران (پیش از نمونههای تفرش و همدان) برشمرد. وی با تفکیک معماری به دو نوع دستساز و دستکند، کارکرد این پناهگاه زیرزمینی را نظامی، فریب و تاخیر در ورود دشمن، و فرار از گرما به دلیل نبود جنگل و کوه در منطقه دانست که وسعت آن به تدریج شکل گرفته است.
این نشست علمی در پایان با بررسی تاثیرات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی کاوشها در توسعه، یافتههای منطقه نصرآباد و موضوع گردشگری تجربه محور به کار خود پایان داد.
نظر شما :