نشست ۷۲ ؛ تاریخ شفاهی کاشان در آینه خاطرات و پژوهش‌های غلامحسین سربلوکی

هفتاد و دومین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشان‌شناسی در تاریخ ۲۵ خرداد سال ۱۴۰۵ با محوریت تاریخ شفاهی کاشان و با حضور مهمان ارجمند، آقای غلامحسین سربلوکی در سالن شهید سلیمانی سازمان مرکزی برگزار گردید. در این نشست تخصصی، آقای دکتر حیدری رئیس مرکز، آقای عابدینی و خانم خسروی حضور داشتند. آقای غلامحسین سربلوکی، نویسنده و پژوهشگر متولد سال ۱۳۱۸ است که شغل اصلی ایشان قصابی بوده اما به دلیل مطالعه فراوان، تاکنون سه عنوان کتاب چاپ‌شده به نام‌های «حمام‌های ایران و کاشان»، «ورزش‌های باستانی در کاشان» و «کاشان شهری بر بلندای تاریخ» را تآلیف کرده است و یک کتاب دیگر نیز با عنوان «قر بهداشتی» دارد که موفق به دریافت مجوز برای چاپ نشده است. در ابتدای نشست، دکتر حیدری با یادکرد از برادر مرحوم ایشان، آقای دکتر محمدنبی سربلوکی، به عرق ملی ارزشمند وی اشاره کردند که با وجود داشتن تمام امکانات موجود در خارج، به میهن بازگشت و به همین سبب حقی بزرگ بر گردن دانشگاه کاشان و دانشگاه آزاد دارد. آقای سربلوکی نیز در آغاز سخن از علاقه وافر خود به تاریخ ایران و کاشان گفت و یادآور شد که از سن ۸ سالگی با خواندن نامه‌های پدرش در یک سفر یک سال و سه ماهه به مطالعه علاقه‌مند شده و در سال ۱۳۲۳ از مدرسه آمادگی (که در آن سال‌ها عنوانش «تهیه» بود) وارد دنیای آموزش گردیده است. وی افزود که در همان سنین شیفته تاریخ شاهنامه شده و آن را از مغازه آقای سعادت خریداری کرده است و تا به امروز، روزانه ۳ الی ۴ ساعت مطالعه مداوم دارد و در کتابخانه شخصی خود ۳۵۰۰ نسخه کتاب جمع‌آوری نموده است.

در بخش دیگری از نشست، وی به بیان سرگذشت برادرش دکتر محمدنبی پرداخت که نامش حاصل نذر مادر در سفر مکه سال ۱۳۲۲ بود و در سال ۱۳۴۲ در دانشگاه قبول شد؛ اما با مخالفت پدر برای ادامه تحصیل روبه‌رو گردید که با حمایت‌های مالی غلامحسین، هزینه‌های کتاب و مسکن او تأمین شد. دکتر محمدنبی پس از شاگرد اول شدن در رشته شیمی، برای ادامه تحصیل در دانشگاه بروکلین آماده شد و غلامحسین با قرض کردن ۱۰ هزار تومان از شخصی شریف به نام دکتر ترکیان مقدمات سفر او را فراهم ساخت؛ دکتر محمدنبی در آمریکا نیز در امتحانات کالج نفر اول شد و هزینه ۳۰۰ دلاری خود را پس گرفت و در سال ۱۳۴۶ در آنجا ازدواج کرد و صاحب دو فرزند شد. او در سال ۱۳۶۰، علی‌غرم فراهم بودن تمام شرایط و به دلیل ترس همسرش از یک تشابه اسمی با یک جاسوس در مسیر بازگشت، به تنهایی به کشور بازگشت؛ وی پس از انقلاب ابتدا در هرکجا برای همکاری معرفی می‌شد مورد پذیرش قرار نمی‌گرفت تا اینکه سرانجام به عنوان رئیس زیست‌مواد در پژوهشکده IBB مشغول به کار شد و کارهای بسیار ارزشمندی انجام داد؛ وی متولد کاشان بود و در دانشگاه پلی تکنیک نیویورک تحصیل کردند و مدیر گروه در سازمان هوا فضای آمریکا (ناسا) بودند. سربلوکی از اعضای هیئت علمی دانشگاه تهران و رئیس مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک بوده‌است؛ پژوهش‌های وی در زمینه‌های پلیمرهای زیست‌تخریب‌پذیر، غشاهای دولایه لیپیدی و مهندسی بافت متمرکز بوده‌است. وی پس از یک سفر دو ساله به سوئیس و آلوده شدن لباس‌هایش، به سرطان خون مبتلا شد و در سال ۱۳۸۸ در تهران درگذشت و در قطعه نام‌آوران بهشت زهرا دفن گردید، در حالی که آقای مهندس امینیان و آقای دکتر جاسبی از جمله دوستانی بودند که به او در بحث دانشگاه آزاد کمک‌های شایانی کردند.

آقای سربلوکی در ادامه مباحث خود به تاریخ تحولات نظام آموزشی، کارکردهای ورزش‌های باستانی و زورخانه‌ای و نقش‌های اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، سیاسی، دفاعی و حقوقی این ورزش اشاره کرد و با تاکید بر قدمت روح فتوت و جوانمردی در ایران، از وجود ۲۰ زورخانه در کاشان خبر داد که زورخانه میدان کهنه (با قدمت ۴۰ سال پیش از انقلاب) و زورخانه میدان قاضی اسدالله از قدیمی‌ترین‌ها و زورخانه‌های میدان سنگ و دروازه فین از شاخص‌ترین آن‌ها هستند. وی در این زمینه از مرشدهایی چون حاج حسین جمالی، جواد قناد و محمد جساس و پهلوانان جوانمردی نظیر محمد مفیدی، احمد خادم‌الحسینی، شکرریز، عظیمی (ورزشکار و شاعر)، علی انسانی (ورزشکار دروازه اصفهان و مداح اهل‌بیت) و سایه آفتابی نام برد. بخش پایانی سخنان ایشان به تاریخچه حمام‌های قدیمی کاشان اختصاص داشت؛ جایی که در کل ۶۰ حمام شامل ۳۰ حمام بزرگ (ویژه خانم‌ها در طول هفته و آقایان در روزهای جمعه) و ۳۰ حمام کوچک (ویژه آقایان در تمام روزهای هفته) وجود داشت و در سال ۱۳۳۰ توسط آقا جواد عطارها، شهردار وقت کاشان، سیستم آن‌ها دوشی شد. وی با یاد کردن از حمام عبدالرزاق که کماکان دایر است، به کارکردهای حمام‌ها مانند دلاکی، حجامت، ختنه کردن، خالکوبی، چرک‌گیری، زایمان، نقش «پله‌دار» در حمام‌های زنانه برای تحویل حوله، و رسم پسندیدن دختران برای کار خیر اشاره کرد؛ او سنت قرقره کردن آب خزینه را مطرح نمود که با حذف خزینه‌ها برافتاد و خاطرنشان کرد که آیت‌الله سید علی یثربی موافق حذف خزینه و حاج رضا مدنی مخالف حذف آن بودند. وی در نهایت به اصطلاحات ویژه کاشانی مانند «گریچه» (محل گاری)، «لتو» (تعطیل کردن کار مسگرها مربوط به دوره ساسانیان)، «عصار خون» (شیره گیر)، «سنگ‌پلوی» (شخص پولداری که شب پنجشنبه غذا بین مردم پخش می‌کرد)، «میدان‌گاه آقا» (منظور از آقا علما بودند) و «بس نشستن» (فرار از دولت به خاطر خطا و پناه بردن به طویله‌خانه آقا) اشاره کرد و یادآور شد که از شرق تا غرب کاشان، در هر محله جایگاه‌های عمومی مانند حمام، مسجد و آب‌انبار دایر بوده است.