بررسی تاریخ آموزش و پرورش نوین کاشان در نشست ۶۵ کاشانشناسی
شصتوپنجمین و یازدهمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی در سال ۱۴۰۵ با محوریت «تاریخ آموزش و پرورش نوین در کاشان» روز ۲۱ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ در سالن هیأت ممیزه سازمان مرکزی برگزار شد. در این نشست فاضل دربندی به عنوان مهمان برنامه حضور داشت و دکتر حیدری، آقای عابدینی و خانم خسروی نیز در این نشست شرکت کردند.
فاضل دربندی، متولد سال ۱۳۵۵، در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشینه فرهنگی و آموزشی منطقه کاشان اظهار داشت که توجه به فرهنگ، دانش و آموزش در میان مردم این منطقه سابقهای طولانی دارد. به گفته وی، در گذشته خانوادههای کاشانی فرزندان خود را برای یادگیری علوم و معارف به مکتبخانههایی میفرستادند که در مساجد، گذرگاهها و خانههای بزرگان شهر تشکیل میشد. در این مکتبخانهها کتابهایی چون دیوان حافظ، گلستان و بوستان سعدی و متون اخلاقی و دینی تدریس میشد و این شیوه آموزشی تا سالها در جامعه رایج بود.
وی با اشاره به روند تحول نظام آموزشی در کاشان افزود: از حدود سال ۱۲۷۵ خورشیدی، مکتبخانههای سنتی به تدریج به سمت شکلگیری کلاسهای جدید با میز و صندلی و شیوههای نوین آموزشی حرکت کردند و این روند در سال ۱۲۹۵ با قرار گرفتن مدارس زیر نظر «وزارت معارف و صنایع مستظرفه» به شکل رسمی وارد مرحله تازهای شد.
به گفته دربندی، در شکلگیری مدارس نوین کاشان نقش افرادی چون شیخ غلامرضا معارفی، علی نراقی و یحیی کاشانی بسیار مهم و تأثیرگذار بوده است. این افراد تلاش کردند تا مدارس جدید را با الگوگیری از مدارس نوین کشور و بهویژه مدرسه رشدیه راهاندازی کنند.
وی در ادامه به حمایت برخی خیرین و بزرگان شهر اشاره کرد و گفت: حسن صالح، پدر اللهیار صالح، منزلی در نزدیکی مسجد آقابزرگ در اختیار غلامرضا معارفی قرار داد تا نخستین فعالیتهای آموزشی نوین در آنجا شکل بگیرد و کودکان بتوانند در فضایی جدید به تحصیل بپردازند.
دربندی با اشاره به فضای اجتماعی آن دوره یادآور شد که در ابتدای راهاندازی مدارس نوین، مخالفتهایی نیز وجود داشت و حتی در برخی موارد مردم در کوچه و خیابان به افرادی مانند علی نراقی و غلامرضا معارفی اعتراض میکردند و نسبت به آموزش دروسی غیر از قرآن واکنش نشان میدادند. با این حال، بسیاری از مدارس در همان دوره با همکاری روحانیون اداره میشد و به تدریج پذیرش اجتماعی بیشتری پیدا کرد.
وی همچنین بیان کرد که مدارس نوین کاشان در آغاز فعالیت خود از مدرسه رشدیه الهام گرفته بودند و غلامرضا معارفی نیز از تجربیات مدارس رشدیه برای سازماندهی آموزش در کاشان بهره میگرفت.
به گفته وی، در سال ۱۲۹۵ که مدارس جدید شکل رسمی به خود گرفتند، حدود هفت تا هشت مدرسه در کاشان فعالیت داشت و دانشآموزان در آنها به تحصیل میپرداختند.
دربندی با اشاره به توجه مردم کاشان به تحصیل دختران نیز گفت: با وجود مذهبی بودن فضای جامعه، خانوادههایی در کاشان علاقهمند بودند که دخترانشان نیز از آموزش برخوردار شوند. به همین دلیل در فاصله سالهای ۱۲۹۸ تا ۱۳۰۰ دو مدرسه دخترانه «عفتیه» و «طلعتیه» در محله سلطان میراحمد و در کوچه تبریزیها تأسیس شد.
وی افزود: مدرسه طلعتیه در آغاز فعالیت خود حدود ۵۰ دانشآموز و مدرسه عفتیه ۲۹ دانشآموز داشت و این موضوع نشاندهنده استقبال تدریجی خانوادهها از تحصیل دختران در آن دوره است.
این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنان خود به شیوه ارزشیابی آموزشی در گذشته اشاره کرد و گفت: پیش از سالهای ۱۲۸۰ خورشیدی، برای ارزیابی سطح یادگیری دانشآموزان، بزرگان شهر در حضور والدین از آنان پرسشهایی مطرح میکردند تا مشخص شود در طول یک سال تحصیلی چه میزان آموزش دیدهاند.
وی مدرسه «خیام» را از قدیمیترین مدارس کاشان دانست و گفت این مدرسه در سال ۱۳۰۱ در پشت مسجد میرعماد و در محله سرسنگ تأسیس شده است.
دربندی همچنین به برخی دیدگاههای مطرح در حوزههای علمیه درباره آموزش در آن دوره اشاره کرد و گفت: برخی روحانیون بر آموزش صرف قرآن تأکید داشتند، اما در سال ۱۳۱۹ ملا عبدالرسول مدنی از روحانیونی بود که معتقد بود آموزش زبان فرانسه برای دانشآموزان نیز میتواند مفید باشد.
وی در ادامه به روند توسعه زیرساختهای آموزشی در دهههای بعد اشاره کرد و گفت: در سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ و با افزایش درآمدهای نفتی، امکانات بیشتری برای تجهیز مدارس فراهم شد و شرایط آموزشی بهبود یافت.
دربندی با اشاره به گسترش مدارس در طول دهههای بعد افزود: در سال ۱۳۰۷ در مقطع ابتدایی هشت مدرسه شامل مدارس «علمیه»، «خیام»، «وحدت بشر»، «الیانس»، «محمودیه»، «طلعتیه»، «عفتیه» و «پشت مشهد» در کاشان فعالیت داشتند، در حالی که در سال ۱۴۰۵ شمار مدارس ابتدایی این منطقه به حدود ۳۰۰ مدرسه رسیده است.
وی شکلگیری مدارس شبانهروزی در اوایل دهه ۴۰ را از دیگر تحولات مهم آموزشی دانست و گفت: در همان دوره «مدرسه جامع تعلیمات اسلامی» که مؤسس آن آقای صلاحیان بود در مسجد آقابزرگ تأسیس شد و علاوه بر کتابهای رسمی آموزش و پرورش، دو کتاب مذهبی نیز در آن تدریس میشد. هزینههای این مدرسه نیز توسط بازاریان تهران تأمین میشد.
دربندی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به خدمات فرهنگیان کاشان اظهار داشت: از سال ۱۲۹۵ تا ۱۳۹۵ آموزش و پرورش این منطقه دانشآموزان بسیاری را تربیت کرده و ۳۵ نفر از همکاران آموزش و پرورش نیز در راه دفاع از کشور به شهادت رسیدهاند.
وی همچنین از خیرانی همچون حسن صالح و علی پاشاخان یاد کرد و گفت: علی پاشاخان نیز منزلی را در یکی از روستاها وقف کرد تا کودکان روستاها و مناطق اطراف بتوانند از امکانات آموزشی بهرهمند شوند.
دربندی در پایان سخنان خود به فعالیتهایش در زمینه تأسیس موزه آموزش و پرورش اشاره کرد و درباره روند شکلگیری این موزه، اسناد و اشیای تاریخی موجود در آن و اهمیت ثبت و حفظ میراث آموزشی کاشان توضیحاتی ارائه داد.
نظر شما :