بررسی هویت کاشی زرینفام و یافتههای باستانشناسی فیضآباد در نشست ۶۱ کاشانشناسی (بخش دوم)
شصت و یکمین و هفتمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی در سال ۱۴۰۵ با محوریت «هویت تاریخی کاشی زرینفام و یافتههای باستانشناسی فیضآباد» روز ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ در سازمان مرکزی، سالن شهید سلیمانی برگزار شد. در این نشست، آقای دکتر محسن جاوری بهعنوان مهمان ارجمند حضور داشتند و آقایان دکتر حیدری، دکتر مشهدی و خانم خسروی نیز ایشان را همراهی کردند.
در آغاز جلسه، دکتر جاوری به بیان سابقه علمی خود پرداختند. وی ورودی سال ۱۳۶۷ دانشگاه تهران است و مقاطع کارشناسی، کارشناسیارشد و دکتری باستانشناسی را نیز در همین دانشگاه گذرانده است. تمرکز پژوهشهای دوره دکتری او بر محوطه باستانی ویگل بوده؛ محوطهای که نخستینبار در سال ۱۳۷۶ یا ۱۳۷۷ توسط ایشان شناسایی و گمانهزنی شد، در حالی که پیش از او هیچ پژوهش رسمی در آن انجام نشده بود.
ایشان توضیح دادند که از سال ۱۳۸۴ گزارشهایی مبنی بر حفاریهای گسترده غیرمجاز در ویگل و همچنین تخریب محوطه با وسایل راهسازی به میراث فرهنگی ارسال میشد؛ موضوعی که با پایاننامه دکتری وی همزمان شد و او را به انجام بررسی گستردهتری واداشت. به گفته دکتر جاوری، کل ۱۲۰ هکتار این محوطه در مدت یک ماه بهطور کامل بررسی و ثبت شد.
او در ادامه به تجربه بینالمللی خود اشاره کرد و گفت: «تنها باستانشناس ایرانی هستم که برای کاوش به کشور عمان اعزام شدم؛ بهشتی برای زمینشناسان.» وی افزود که در سالهای ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷ طی دو فصل در عمان مشغول کاوش بوده و پس از اتمام کار، نتایج پروژه را در حضور وزیر و باستانشناسان عمانی ارائه کرده است.
بخش مهمی از سخنان دکتر جاوری به کاشی زرینفام اختصاص داشت. او با تأکید بر اصالت کاشانی این هنر بیان کرد: «کاشی زرینفام صددرصد در کاشان ساخته شده است.» وی افزود که در خرداد سال گذشته، نمونه بازسازیشدهای از کاشی زرینفام که با تلاش اساتید دکتر سلطانی، خراسانیزاده و اکبری تهیه شده بود، به سفیر ایران در عمان تحویل داده شده است.
دکتر جاوری با اشاره به گستره آثار زرینفام گفت که نمونههای شاخص این کاشی در موزه ملی ایران، موزه برلین و موزه امامرضا نگهداری میشود. همچنین یکی از مشهورترین محرابهای زرینفام دوره ایلخانی که اکنون در موزه برگاما قرار دارد، متعلق به مسجد میرعماد کاشان بوده است.
او درباره منشأ تاریخی این تکنیک توضیح داد که ساخت کاشی زرینفام ابتدا در عراق رواج یافته و سپس به ایران وارد شده است. وی مراحل ساخت این کاشی را چنین شرح داد: ابتدا سطح سفال با مواد ویژهای اندود میشود، سپس در یک کوره خاص با حرارتی دقیق و با تزریق دود و کاهش اکسیژن، واکنش شیمیایی منجر به تشکیل لایهای بسیار نازک از ذرات در حد نانو در زیر سطح لعاب میشود. این مهارت نیازمند تجربه عملی فراوان در کنترل حرارت و کوره است. او افزود که امروزه در کشورهایی چون ژاپن، فرانسه و ایتالیا نیز کاشی زرینفام تولید میشود.
این نشست با گفتوگو و پرسشوپاسخ درباره جایگاه کاشی زرینفام در تاریخ هنر ایران و اهمیت حفاظت از محوطههای باستانشناسی منطقه خاتمه یافت.
نظر شما :