نشست ۶۰؛ جایگاه بهرام بیضائی در تئاتر ایران و روایت اجرای آثار او در کاشان

شصتمین و ششمین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشان‌شناسی در سال ۱۴۰۵ با محوریت «جایگاه بهرام بیضائی در هنر نمایشی ایران و تاریخ اجرای نمایش‌نامه‌های ایشان در کاشان» روز ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ در سازمان مرکزی، سالن شهید سلیمانی برگزار شد. در این نشست آقایان محسن خسروی و احمد صابر به‌عنوان مهمانان ارجمند و همچنین دکتر حیدری، آقای عابدینی و خانم خسروی حضور داشتند.

در آغاز نشست، آقای محسن خسروی با اشاره به پیشینه خانوادگی بهرام بیضائی بیان کردند که بیضائی اصالتاً به نوعی کاشانی محسوب می‌شود؛ چرا که پدر او، میرزا نعمت‌الله، از بزرگان اهل ادب و هنر در آران و بیدگل بوده و از دوران کودکی با اجرای نسخه‌های تعزیه و فعالیت‌های هنری در این منطقه پیوند داشته است. وی افزود که در تاریخ تئاتر ایران، بیضائی از نخستین کسانی است که نمایش ایرانی و غیرترجمه‌ای را در قالب نمایش‌نامه خلق کرده و جریان تازه‌ای را در هنر نمایش معاصر بنیان نهاده است.

آقای خسروی همچنین به سه اثر مهم بیضائی با نام‌های «نمایش در ژاپن»، «نمایش در چین» و «نمایش در ایران» اشاره کرد و این کتاب‌ها را از آثار ارزشمند و قابل توجه حوزه مطالعات نمایشی دانست. او توضیح داد که بیضائی با وجود نداشتن تحصیلات دانشگاهی رسمی، در دهه‌های ۴۰ و اوایل ۵۰ در دانشکده هنرهای زیبا تدریس کرده و با پشتوانه‌ای از مطالعه، پژوهش و تتبع، جایگاه ویژه‌ای در میان هنرمندان کسب کرده است.

وی ادامه داد که اغلب هنردوستانی که از دهه‌های ۳۰ و ۴۰ وارد فضای تئاتر شده‌اند، بی‌شک با آثار بیضائی مواجه بوده‌اند و آشنایی خود او نیز از مطالعه دقیق نمایش‌نامه‌های این نویسنده شکل گرفته است. خسروی تأکید کرد که از منظر زیبایی‌شناسی، بیضائی شیوه‌ای منحصربه‌فرد دارد و نمایش‌نامه‌نویسی در سراسر عمر او استمرار داشته؛ برخلاف بسیاری از هنرمندان که تنها در دوره‌ای از زندگی فعالند.

در بخش دیگری از نشست، آقای خسروی خاطره‌ای از روند دریافت مجوز اجرای نمایش‌نامه‌ها در سال ۱۳۵۴ مطرح کرد. او گفت که به دلیل داشتن دغدغه‌ها و پایبندی‌های مذهبی، نزد مرحوم شیخ علی‌ آقا نجفی رفتند و پس از پاسخ به پرسش‌هایی درباره حضور زنان در نمایش و موضوع موسیقی، ایشان اصل کار را پسندیدند اما فرد دیگری را برای نظارت و کسب اجازه معرفی کردند. او افزود که پس از این توصیه، گروه برای دریافت تأییدیه به محضر آقای مشکینی مراجعه می‌کرد.

این نشست با بحث و تبادل‌نظر درباره اهمیت آثار بیضائی در شکل‌گیری تئاتر ایرانی، تاریخ اجراهای او در کاشان و تأثیر گسترده‌اش بر جریان نمایش‌نامه‌نویسی معاصر به پایان رسید.