چهارمین نشست ۱۴۰۵؛ بررسی تحولات هنرهای نمایشی و چهرههای تئاتر کاشان (بخش دوم)
چهارمین نشست و ۵۸امین نشست تخصصی مرکز پژوهشی کاشانشناسی با محوریت «تحولات و شخصیتهای هنرهای نمایشی در سده اخیر در کاشان» در تاریخ 24 فروردین 1405 با حضور مهمانان ارجمند آقایان محسن خسروی و احمد صابر و همراهی آقایان دکتر حیدری و عابدینی و خانم خسروی در سالن شهید سلیمانیِ سازمان مرکزی برگزار گردید. این نشست ادامهای بر مباحث جلسه قبل بود و به بررسی ریشهها، تحولات و چهرههای تأثیرگذار هنرهای نمایشی در کاشان اختصاص داشت.
در آغاز جلسه، آقای محسن خسروی به پیشینه دیرینه هنرهای نمایشی در کاشان اشاره کردند و بیان داشتند که این شهر از گذشته خاستگاه هنرهایی همچون تئاتر بوده است. ایشان به یکی از بزرگترین تعزیهنویسان اهل کاشان اشاره کردند که در گذشته مرجع بسیاری از هنرمندان بوده و فرزند او، میرعلم، نیز راه پدر را ادامه داده است. خسروی افزود در دوران پهلوی، هنر نمایش در کاشان دستخوش تحولاتی شد و هنرهایی مانند خیمهشببازی، نقادی و تعزیه در میان مردم رواج داشت.
وی ادامه داد که در مراسمهای شادی و عروسی نیز از نمایشهای نمایشی استفاده میشده و حتی اجرای نمایشهای زنانه در محافل خانمها بهویژه در اواخر دوره قاجار بسیار رایج بوده و نوعی سرگرمی و گذران اوقات فراغت محسوب میشده است. خسروی درباره تاریخ تئاتر نوین توضیح داد که تئاتر به مفهوم غربی در ایران سابقهای حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ ساله دارد و در ابتدا نمایشنامههای خارجی ترجمه و اجرا میشد. از اوایل دهه ۱۳۰۵ تا ۱۳۱۵ حرکتهایی برای شکلگیری تئاتر ایرانی آغاز شد و نویسندگانی مانند بهرام بیضایی و غلامحسین ساعدی در دهههای بعد به گسترش نمایش ایرانی کمک کردند.
در ادامه، وی به برنامههای فرهنگی سالهای ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰ اشاره کرد و گفت که دولت وقت تلاش داشت با ایجاد مراکز آموزشی در شهرهای مختلف، هنر تئاتر را ساماندهی کند. در فهرست شهرهای منتخب، کاشان نیز قرار داشت و آقای نصرتالله زمانپور بهعنوان کارشناس آموزش تئاتر به کاشان اعزام شد تا فعالیتهای نمایشی بهصورت رسمی و اصولی آغاز شود.
آقای خسروی سپس درباره ذوق و علاقه شخصی خود به تئاتر گفت که از ۸ سالگی اهل مطالعه بوده و اشعاری چون رباعیات خیام و گلستان سعدی را میخوانده است. وی افزود که روزنامهای موجود است که نشان میدهد در دهه ۲۰ نمایشهایی در کاشان اجرا میشده است. او توضیح داد که در آن دوره مکان تخصصی وجود نداشت و هنرمندان با گردآوری صندلیها در خانههای بزرگ، فضای اجرا را فراهم میکردند. نمونههایی همچون اجراهای آقای ابراهیم ششابرو در کارخانه جیم یا نمایشهای آقای ناقوس، از اهالی پشتمشهد، در مراسم عروسی مربوط به همان سالها هستند.
در بخش پایانی نشست نیز به نمایشهای آیینی و سنتی در منطقه آران و بیدگل اشاره شد؛ نمایشهایی که از اجداد خاندان بیضایی به جا مانده و در تکیههای مختلف اجرا میشده است و با وجود سختی اجرای این نوع نمایشها، اهمیت و اثرگذاری بالایی داشتهاند.
این جلسه با جمعبندی مباحث و تأکید بر لزوم ثبت و پژوهش دقیقتر تاریخ هنرهای نمایشی در کاشان به پایان رسید.
در ادامه مباحث این نشست، آقای محسن خسروی با اشاره به پیشینه تاریخی هنرهای نمایشی در کاشان بیان داشتند که این شهر از گذشته خاستگاه هنرهایی همچون تئاتر و تعزیه بوده است. وی در این زمینه به مرحوم میرعزا، از بزرگترین تعزیهنویسان اهل کاشان اشاره کرد که در زمان خود به عنوان مرجع شناخته میشد و بسیاری برای بهرهگیری از دانش و تجربه او به ایشان مراجعه میکردند. به گفته خسروی، پس از ایشان فرزندشان میرغم نیز راه پدر را ادامه داد و در تداوم سنت تعزیهنویسی نقشآفرینی کرد.
نظر شما :